Kastelen In Nederland.nl

Huis te Deurne / Groot Kasteel

YouTube

Hede ten dage...

Adres
Haageind 37
Plaats
Deurne
Gemeente
Deurne
Provincie
Noord-Brabant
Coördinaten RD x - y
183,800 - 386,800
Coördinaten dec nbr -ol
51.4698530 - 5.8027940
Toegankelijk
Gehele jaar
Commentaar? hier
Datum gegevens
di 2 maart 2010
 

Locatie:

Gelegen aan het Haageind te Deurne in het beekdal van de Vlier.

Over van middeleeuwse toestand:

Er staan nog twee geconsolideerde buitenmuren overeind van het kasteel wat in 1944 door de geallieerden werd verwoest. Dit zijn de overblijfselen van het laat 14e eeuwse kasteel.

Geschiedenis

Voldoet aan definitie
voldoet
 

Bouwgeschiedenis:

Stichting
14e eeuw, 4e kwart
Zichtbare toestand:
Ruïne

Bouwgeschiedenis:

Het Groot Kasteel werd in de late 14e eeuw in gotische stijl gebouwd als donjon met vier uitgekraagde hoektorentjes en vierkante plattegrond. In de 16e eeuw werd aan de zuidwestzijde een vierkante hoektoren toegevoegd en in de 17e eeuw onder leiding van Rogier van Leeffdael een sobere oostvleugel met uitspringende vierkante toren en twee forse vierkante hoekschoorstenen, die aan torentjes doen denken. In de 18e eeuw werd het onherkenbaar verbouwd onder leiding van Theodorus de Smeth, telg uit het geslacht De Smeth. Zijn nazaat Theodore baron de Smeth (1855-1924) liet tussen 1906 en 1908 het kasteel terug restaureren naar de vroeg-achttiende eeuwse toestand. Op 24 september 1944 werd het door geallieerd vuur in puin geschoten. In 1952 werd de ruïne onder leiding van architect Geenen geconsolideerd. Daarbij werden delen van binnenmuren gesloopt wegens bouwvalligheid, evenals een gedeelte van de oostgevel met de beide markante hoekschoorstenen. Met name de 14e eeuwse noord- en westgevel en de gevel van de 16e eeuwse hoektoren bleven bewaard, evenals de eetzaal op de eerste verdieping en de twee gewelfkelders onder de eetzaal. Het overige muurwerk, met name aan de zuid- en oostzijde, is nog te herkennen als muurtjes van nog geen meter hoog. Na gebruik als theehuis en oudheidkamer, wordt de ruïne sinds 1966 gebruikt door jongerensociëteit Walhalla. Zij dragen onder meer zorg voor het beheer van het interieur (kaal metselwerk en een kroeg) en hebben in de negentiger jaren ook de beschoeiing van de gracht vernieuwd. In 2002 vond andermaal een consolidatie van het muurwerk plaats, in opdracht van de gemeente Deurne, de eigenaar. Hierbij werden de in 1952 dichtgemetselde venstergaten geopend en werden de natuurstenen kozijnen vervangen. Tevens werden nog aanwezige bouwsporen beter zichtbaar.

Tekst met toestemming overgenomen van Luuk Keunen.

Bezitgeschiedenis:

Het kasteel, werd vóór 1397 gebouwd. Uit dat jaar stamt de oudste schriftelijke vermelding. De oudst bekende bewoner was Gevaert Everaertszoon van Doerne, edelman en gedurende korte tijd pandheer van de hertog(in) van Brabant van de hoge jurisdictie. Hij wordt echter niet als heer van Deurne beschouwd; die eer ligt bij Gevaert Willemszoon van Doerne, bewoner van het Klein Kasteel en leenman van de lage jurisdictie, welke jurisdictie je de status van heer van een heerlijkheid bezorgde. Het Groot Kasteel was in de 15e eeuw slechts een edelmanswoning. De eigenaren, de familie Van Doerne, bewoonden het kasteel, dat toen nog Huis te Deurne werd genoemd, slechts weinig. Zij hadden veelal in andere gebieden voorname functies, in elk geval niet in Deurne zelf. Begin 16e eeuw kocht de rijke adellijke eigenaar van het Groot Kasteel, Everard Hendrickszoon van Doerne, zowel de heerlijkheid (lage jurisdictie) als het Klein Kasteel van de familie Taye.

Pas toen werd het Groot Kasteel de residentie van de heerlijkheid, doordat de oudste zoon en beoogd opvolger van Everard meer zag in het Groot Kasteel als residentie, dan het quaet en ongevallig Klein Kasteel. Beweringen van H.N. Ouwerling hebben ervoor gezorgd dat in veel toeristische brochures het foutieve jaartal 1462 staat vermeld. Archiefonderzoek heeft in 2003 onomstotelijk aangetoond dat het Groot Kasteel minstens 65 jaar ouder moet zijn.

Tekst met toestemming overgenomen van Luuk Keunen.

Historische betekenis:

De bewoners hielden vanaf 1397 gedurende korte tijd de hoge jurisdictie van de hertog in leen, terwijl hun verre neven op het Klein Kasteel destijds de lage jurisdictie van de hertog in leen hadden. De bewoners van het Klein Kasteel werden daardoor ‘heer van Deurne’ genoemd. Die hoge jurisdictie viel korte tijd later terug aan de hertog van Brabant, totdat de bewoners van het Groot Kasteel in de zestiende eeuw de lage jurisdictie én het Klein Kasteel van hun overburen overkochten en ook nog de hoge jurisdictie terug verwierven. Vanaf dat moment had het Groot Kasteel voor Deurne een belangrijkere positie dan het Klein Kasteel.

Verwijzingen

Wikipedia
Kastelenlexicon
Rijksmonumentnr
 

Publicaties:

Taco Hermans - Middeleeuwse woontorens in Nederland : de bouwhistorische benadering van een kasteelvorm, 2016 -- blz 264-265 (met illustratie)
Taco Hermans - Woontorens in Nederland; bouwhistorische gids voor middeleeuwse woontorens, 2015 -- blz 92-95 (met illustratie)
Luuk Keunen - De relatie tussen drie adellijke Deurnese complexen: Ter Vloet, Klein Kasteel en Groot Kasteel, 2004 -- blz 18-32 (met illustratie)
Luuk Keunen - Eeuwenoude misverstanden rond het zogenaamde 'Slot van Peelland', 2004 -- blz 16-23
Esther Becx - Kastelengids van Noord-Brabant, 1999 -- blz 189-195 (met illustratie)
M.J. Kuipers-Verbuijs - Ruïnes in Nederland, 1997 -- blz 222 (met illustratie)
A.W.A.Th. Steegh - Het kastelencomplex Deurne, site en situation, 1982 -- blz 103
Heimerick Tromp - Kastelen in Brabant; van burcht tot landhuis, 1982 -- blz 51 (met illustratie)
meer...