Ligging

Abdijlaan 6, 5253 VP, Nieuwkuijk / Heusden / Noord-Brabant
Aan de weg van Drunen naar Nieuwkuijk ligt schuin tegenover het crematorium de abdij Mariënkroon. Achter het complex, maar hier nog aan vast gebouwd, staat een imposante rechthoekige woontoren; het enige restant van het verdwenen kasteel Onsenoort.

Etymologie

Honsoirt = wild oord

Typologie tekst

Van het oude kasteel zijn te weinig gegevens bekend om het in een bepaalde categorie onder te brengen.

Huidige toestand

Momenteel heeft de toren drie bouwlagen boven een souterrain. De ingang is te bereiken via een stenen trapje. Boven de smalle deur bevindt zich een klein raampje, en naast deze twee een groter raam met roedenverdeling. Op de eerste verdieping wederom een groot en een klein raam, en op de tweede verdieping een klein raampje met een boogje. De toren wordt bekroond door een schilddak met dakraampjes en twee kruisvormige ijzers op de dakpunten.

Historische betekenis

Kasteel Onsenoort lag op de grens tussen Brabant en Holland, waardoor het een grote rol speel in de grensgeschillen tussen de beide gebieden, en had hier dan ook veel van te lijden.

Bouwgeschiedenis

In 1372 brandde het huis af en de verlaten ruïne werd een door de omwonenden als steengroeve gebruikt. In 1382 begon men met de wederopbouw. De overgebleven toren van vandaag stamt uit die periode. In 1787 werd het kasteel geplunderd en daarna raakte het in verval. In 1823 was er niet veel meer over dan de toren. Er was destijds wel een nieuw huis gebouwd. De paters Cisterciënzers lieten in 1903 een nieuwe abdij tegen de toren aan bouwen. De toren was voorheen voorzien van een weergang welke het veld heeft moeten ruimen, omdat er rond 1906 een verdieping op de toren werd gezet. Ook zijn er vensters dichtgemetseld en muren doorbroken om grote vensters te kunnen zetten. De huidige ingang stamt uit de twintigste eeuw.

Bezitgeschiedenis

In het genoemde handschrift vinden we Gerlach de Rovere als heer van Waalwijk, Drunen, Onsenoort en Vlijmen. In 1359 vinden we Jan van den Plassche, bastaardzoon van hertog Jan I van Brabant, als heer van Onsenoort. Datzelfde jaar verkocht hij het kasteel aan Jan Paulusz van Heusden. Rutger van Ouden kocht in 1368 de heerlijkheid met kasteel. In 1372 stak Brabander Jan van Nederveen het huis in brand, waardoor het huis grotendeels verwoest werd. In 1374 kwamen Wenceslaus en Johanna van Brabant met Albrecht van Beieren overeen de grensverschillen aan scheidsrechters over te laten. Aldus geschiedde in dezen bepaalde dat zelfde jaar dat Vlijmen en Engelen tot het Land van Heusden behoorden, Holland dus. In 1382 werd Jan Cuijst beleend met de heerlijkheid Onsenoort en begon dankzij financiële steun van hertog Albrecht gelijk met de opbouw van het kasteel. Tot 1583 bleef de heerlijkheid in bezit van het geslacht Cuijst van Wijck. Via vererving kwam het in handen van de familie Van Malsen. Vrouwe of heer van Onsenoort waren van 1680-1800:
Charles van Malsen 1638-1673 .
Gerard van Poelgeest (1) erft van zijn vader Gerard van Malsen) 1673-1679.
Gerard van Poelgeest (2) 1679-1690.
Mattheus Hoeufft (koopt Onsenoort en Nieuwkuijk van de in financiele moeilijkheden verkerende Maria van Merode moeder van Gerard )) 1690-1720.
Constantinus Hoeufft (erft Onsenoort en Nieuwkuijk van zijn vader) 1720-1732 .
Philip Hoeufft (erft van zijn broer Constantinus) 1732-1743 .
Johan Half Wassenaer (koopt de Heerlijkheden Nieuwkuijk en Onsenoort van Philip Hoeufft) 1743-1782 .
Bernardus Half Wassenaer ( erft van zijn vader Johan) 1782-1810.
In 1787 werd het kasteel geplunderd en raakte het in verval. In 1823 was er niet veel meer over dan de toren. Er was destijds wel een nieuw huis gebouwd. In 1903 kwamen de paters.

Afbeeldingen

Het kasteelcomplex, pentekening, L. van Valkenburg, Tilburg, KUB N 35.2/820.11 Onse (4)
-Het voormalige kasteel, penseeltekening, L.van Valkenburg, Tilbug, KUB N 35.2/820.11 Onse (2)
-Kasteel Onsenoort, pentekening, 17e eeuw, anoniem, Tilburg, KUB N 35.2/82.11 (1)

Publicaties:

Aa, A.J. van der - Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden, -- blz. DL.VIII 164,466, DL.XIV 1068
Becx, M.E. - Kastelengids van Noord-Brabant, -- blz. 125, (met illustratie)
Burgt, A. van der - 25 eeuwen in vogelvlucht; heerlijkheid Onsenoort, Abdij Marienkroon, Mariapoli Marienkroon,
Kransberg, D. - Kastelengids van Nederland, -- blz. 197, (met illustratie)
Lee, A. van de - De toren van Onsenoort,
Leijten, St. - Verklaring bij de kaarten der heerlijkheid Onsenoort en 't klooster Mariënkroon,
Martin, T. - Kastelen in Brabant; van burcht tot landhuis, -- blz. 157
Oirschot, A.W.L. van - Middeleeuwse kastelen van Noord-Brabant : Hun bewoners en bewogen geschiedenis, -- blz. 300 - 305
Schijndel, P.T. van - Onsenoort,
Tromp, H.M.J. - Kastelen in Brabant; van burcht tot landhuis, -- blz. 157