Ligging

Kasteellaan 1, 3455 RR, Haarzuilens / Utrecht / Utrecht
Direct ten westen van het dorp Haarzuilens.

Functies

Museum

Etymologie

Bij grondtechnisch onderzoek bleek dat het 14de eeuwse kasteel gebouwd is op een hoger gelegen stroomrug langs een dode arm van de Rijn, dit is een hare. Vandaar de naam De Haar.

Huidige toestand

Op de oorspronkelijke onregelmatige vijfhoek is -met gebruikmaking- van het bestaande muurwerk een geheel nieuw kasteel opgetrokken. Hierbij is aan de buitenzijde de oorspronkelijk aanleg zoveel mogelijk gevolg. De binnenplaats is echter gewijzigd, door deze te overkappen tot een Engelse Hall met ijzeren spanten. Ook het interieur is aangepast met trappen en galerijen zodat men niet van kamer naar kamer hoeft te lopen maar van een gang gebruik kan maken.

Het huidige gebouw is een zeer imposant 'kasteel' compleet met tinnen en transen en straalt een romantische sfeer uit. In 2000 is geconstateerd dat de fundering waarop Cuypers het huidige gebouw op gegrondvest had niet langer het gebouw kan dragen. Dank zij een subsidie van de overheid zal het kasteel vanaf 2004 gerestaureerd worden.

Oudste vermelding

De oudste vermelding dateert uit 1391, toen Boekel van der Haar door Hendrik van Vianen in achterleen werd begiftigd met 'dat huus ter Haer mitten vrythof ande gerecht, tins ende tiende mit allen sinen toebehoeren'.

Bouwgeschiedenis

Het oorspronkelijk kasteel zal niet in een keer gebouwd zijn volgens de huidige plattegrond. Hiervoor bezat de familie Haar niet de middelen.
Na de herbouw van 1482 is het kasteel in de 17 en 18e eeuw langzaam vervallen. De ruïne zoals die in de 19e eeuw aanwezig was had opgaande muren tot 20 m. Deze ruïne is op perfecte wijze verwerkt in de totale restauratie van het gebouw door Cuypers. Hoewel de restauratie gebeurt is naar de tekening van Jan de Beyer uit 1744 heeft Cuypers hier en daar zijn fantasie de vrije loop gelaten.

Bezitgeschiedenis

Werner van de Haar wordt vermeldt in 1368 wanneer hij overlijd en zijn zoon Gijbrecht Boekel van der Haar. Deze was de eerste heer van de Haar waarvan met zekerheid bekend is dat hij op de plaats en welleicht zelfs in de oude kern van het huidige kasteel woonde. In 1391 kreeg hij van Hendrik van Woerden en vander Goye negen hoeve, land, het huis ter Haar, tins en tienden, op het Haarvelt in achterleen. De heren van Woerden hielden op hun beurt het in leen van de bisschop van Utrecht. Met Werner III die kinderloos overleed was het geslacht in de directe mannelijke lijn uitgestorven. Hij werd opgevolgd door zijn zuster Josina, die gehuwd was met Dirk van Zuylen, hij was in het bezit van Zevender. In 1478 aanvaarde hij bovendien het kasteleinschap van het huis te Mijdrecht.
Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten werd het kasteel belegerd, veroverd en in de as gelegd. In 1506 huwde Steven van Zuylen met Jossina van Assendelft. Bij de opsomming van zijn bezittingen in de huwelijkse voorwaarden, blijkt uit niets dat de Haar een ruïne zou zijn. Het kasteel bestond in ieder geval in 1536, want in dat jaar werd het opgenomen in de eerste lijst van ridderhofsteden.

Publicaties:

Aa, A.J. van der - Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden, -- blz. DL.5 22,23
ANWB redaktie gidsen, - Kastelen in Nederland, -- blz. 136 - 138, (met illustratie)
Aslet, C. - Het kasteel de Haar bij Utrecht,
Bardet, J.D.M. - Kastelenboek Provincie Utrecht, -- blz. 94 - 97, (met illustratie)
Hoeben, W.J.M.H. - Kasteel de Haar,
Janssen, H.L. - kasteel de Haar, -- blz. 1, (met illustratie)
Janssen, H.L. - 1000 jaar kastelen in Nederland,
Kok, M.A. - Het herstel van kasteel De Haar te Haarzuilens, -- blz. 42, (met illustratie)
Kransberg, D. - Kastelengids van Nederland, -- blz. 78, (met illustratie)
Schellart, A.I.J.M. - Kastelen en landhuizen in Utrecht in oude ansichten,