Ligging

Kelfkensbosch, Nijmegen / Nijmegen / Gelderland

Functies

Monument

Huidige toestand

De bouwgeschiedenis van de opeenvolgende vormen van bewoning op het Valkhof is een van de best bewaarde geheimen
van Nijmegen. Door de continuïteit sinds de prehistorie op een terrein van beperkte omvang heeft iedere tijd er zijn sporen achtergelaten en is er een uiterst complex patroon en een ingewikkelde gelaagdheid in bewoningsresten ontstaan.

Daarbij is de aarde meer dan eens grondig omgewoeld; laatstelijk in de jaren van de afbraak van de burcht, waarbij ook de fundamenten, voor zover ze uit het waardevolle tufsteen bestonden -en dat zijn dus die uit de tijd van vóór de introductie van de baksteen, rond 1300 -, grotendeels zijn uitgebroken. Alleen daar waar ze een grondkerende functie bezitten,moest men ze noodgedwongen laten zitten. Dat is bijvoorbeeld het geval bij het enige restant van een ronde muurtoren uit de twaalfde eeuw, die de statische beveiliging aan de steile noordhelling biedt voor een ander beroemd monument: de lange tijd als 'Karolingisch' betitelde veelhoekige kapel,die kerkelijk gezien was toegewijd aan de H.Nicolaas en de H.Alexius en gebouwd moet zijn na de verwoesting van het koninklijke paleis ('een buitengewoon en onvergelijkelijk bouwwerk')door Godfried,hertog van Neder-Lotharingen, in 1047.
Verder bevindt zich op het Valkhof nog de zogenaamde Barbarossaruïne, het restant van de in 1155 door Frederik
Barbarossa ge-of verbouwde paltskapel.

Bouwgeschiedenis

Het huidige Valkhof stamt dus uit de Karolingische tijd (750 – 900). Het is ontstaan als palts (paleis) waar de Duitse keizers zich bij afwisseling ophielden voor de rechtspleging. In 777 wordt het hooggelegen ‘palacium’ voor het eerst in de boeken vermeld. In 881 wordt het door de Noormannen in brand gestoken en vernield. Tijdens de opstand van de hertog van Lotharingen en de graaf van Vlaanderen tegen de Duitse keizer gaat het geheel in 1047 wederom geheel in vlammen op.
In de 12e eeuw realiseert keizer Frederik Barbarossa een uitbreiding van de burcht. De restanten van de destijds gebouwde kapel zijn nog steeds zichtbaar en naar de bouwer vernoemd. Het complex met centraal een machtige toren werd in de loop van de tijd verschillende keren veranderd. In 1794 wordt de burcht door de Fransen beschoten en daarmee treedt een periode van verval in. De bouwvallige burcht valt in de 18e eeuw ten prooi aan de sloophamers en slechts enkele delen bleven tot op de dag van vandaag behouden. Ze bepalen voor een deel het aanzien van de oude stad en getuigen van de rijke perioden die Nijmegen ooit heeft gekend.

Huidige situatie

In 1797 werd de burcht afgebroken.

Publicaties:

Aa, A.J. van der - Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden, -- blz. DL.11 519, DL.14 794
ANWB redaktie gidsen, - Kastelen in Nederland, -- blz. 106 - 107
Eliens, F.M. - Middeleeuwse kastelen van Gelderland, -- blz. 159 - 165, (met illustratie)
Gelder, E. van - Het Valkhof te Nijmegen, -- blz. 1 - 214, (met illustratie)
Janssen, H.L. - 1000 jaar kastelen in Nederland,
Kalkwiek, K.A. - De hertog en zijn burchten, -- blz. 102,114,116,118,122,138,139,141,117E
Kransberg, D. - Kastelengids van Nederland, -- blz. 57, (met illustratie)
Kuipers-Verbuijs, M.J. - Ruïnes in Nederland, -- blz. 152, (met illustratie)
Lemmens, G. - Het Valkhof te Nijmegen, -- blz. 1 - 214, (met illustratie)
Scholtens, H.J.J. - Het Valkhof te Nijmegen, -- blz. 1 - 214, (met illustratie)
Zandstra, E. - Kastelen en huizen in de Betuwe, -- blz. 104 - 104, (met illustratie)