Ligging

Rhenen / Rhenen / Utrecht
In de buurtschap Achterberg aan de westelijke zijde van de Cuneraweg, aan de voet van de Grebbeberg nabij Rhenen.

Etymologie

De naam is ontleend aan de terrein omstandigheden (horst = hoogte).

Huidige toestand

In 1942 is het terrein geëgaliseerd.

Oudste vermelding

Bisschop Godfried van Rhenen (1156 - 1178) was de bouwer van kasteel ter Horst.

Historische betekenis

Van grote betekenis. Het diende als gevangenis, bestuurcentrum en militaire veste.

Bouwgeschiedenis

Het oudste kasteel of castrum bestond waarschijnlijk uit een gracht met palissade, waarbinnen een huis heeft gestaan. Die houten versterking werd in 1163 waarschijnlijk in een strijd met Gelre verbrand, waarna de bisschop een nieuwe hoofdburcht in steen liet optrekken. In 1429 en in de 15e eeuw was Ter Horst eerst in handen van Gelre, daarna de bisschop en vervolgens weer in handen van de Hertog. Het deed Ter Horst geen goed; in 1528 begon de afbraak. De tufstenen werden gebruikt voor kasteel Vredenburg in Utrecht.

Bewoningsgeschiedenis

De vaste bezetting van het kasteel bestond uit 'borchluden', zij vormden net als Goor en de Nyenborch een soort corporatie.
In 1227 kwam de elect-bisschop Jan van Nassau in de schulden te zitten, zodat hij genoodzaakt was Ter Horst aan zijn zwager Jan van Cuyck te verpanden. Deze droeg Ter Horst op aan graaf Floris V van Holland, die zo het Utrechtse bisdom nog steviger in zijn greep kreeg.
Bisschop Guy (of Gwijde) van Avesnes schonk in 1315 aan de borchluden 6 hoeven weiland en 6 hoeven turfland. Hierdoor ontstond er een nieuwe kleine mark.

Publicaties:

Aa, A.J. van der - Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden, -- blz. DL.5 853
Bardet, J.D.M. - Kastelenboek Provincie Utrecht,
Fockema Andreae, S.J. - Kastelen, ridderhofsteden en buitenplaatsen in Rijnland,
Janssen, H.L. - 1000 jaar kastelen in Nederland,
Janssen, H.L. - The castles of the Bishop of Utrecht,
Kalkwiek, K.A. - De hertog en zijn burchten, -- blz. 140,166,177
Olde Meierink, L.H.M. - Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht, -- blz. 259
Onbekend - Ter Horst, -- blz. 12-14, (met illustratie)